Haşimato Hastalığında Beslenme

Haşimato nedir, beslenme neden önemlidir?

Haşimato, bağışıklık sisteminin tiroid bezini hedef aldığı otoimmün bir hastalıktır. Bu süreçte tiroid dokusuna karşı gelişen bağışıklık yanıtı ve antikorlar, bezde hasara ve zaman içerisinde tiroid hormonlarının üretiminde azalmaya yol açabilir.

Otoimmün hastalıklarda bağırsak sağlığının ve bağırsak geçirgenliğindeki artışın rol oynayabileceği düşünülmektedir. Halk arasında “sızdıran bağırsak” olarak adlandırılan bu durum, bağırsak bariyerinin işlevinin bozulmasını ifade eder. Bu nedenle beslenmede amaç, olası bağışıklık uyaranlarını azaltmak, bağırsak bariyerini desteklemek ve inflamatuar sürecin kontrolüne katkıda bulunmaktır.

Otoimmün beslenme protokolü (AIP) nedir, işe yarar mı?

Bu amaçla uygulanan otoimmün beslenme protokolünde, dört temel besin grubunun belirli bir süre beslenmeden çıkarılması esas alınır: tahıllar, kuru baklagiller, süt ürünleri ve şeker. Burada gluten içeren tahıllar gluten nedeniyle; kuru baklagiller ve süt ürünleri ise protokolün diğer değerlendirme ölçütleri kapsamında ele alınır. Bu yaklaşımın, kişinin yakınmaları ve beslenme ihtiyaçları dikkate alınarak hekim ve diyetisyen eşliğinde planlanması önemlidir.

Bu konudaki kanıtlar henüz sınırlıdır. Haşimato tanılı kadınlarda yapılan küçük bir pilot çalışmada (Abbott ve ark., Cureus 2019), 10 haftalık otoimmün protokol ve yaşam tarzı programını tamamlayan 16 katılımcıda yaşam kalitesi ve yakınmalar iyileşmiş, inflamasyon belirteci hs-CRP düşmüştür; ancak tiroid antikorlarında anlamlı bir değişiklik görülmemiştir. Kontrol grubu olmayan bu çalışma, protokolün herkese önerilmesi için yeterli değildir.

Haşimato’da gluten ve süt ürünlerini bırakmak gerekir mi?

Haşimato hastalığında özellikle glutensiz beslenmenin üzerinde sıkça durulmaktadır. Glutenin, yatkın bireylerde bağırsak geçirgenliğini etkileyebileceği ve bağışıklık yanıtını uyarabileceği düşünülmektedir. Ayrıca gluten ile tiroid dokusu arasındaki olası moleküler benzerliğin otoimmün süreçle ilişkisi de araştırılmaktadır. Süt proteini olan kazein açısından da benzer mekanizmalar gündeme gelmektedir. Bununla birlikte, bu mekanizmaların her Haşimato hastasında aynı şekilde etkili olduğu kesin olarak gösterilmiş değildir.

Haşimato’lu kişilerde çölyak hastalığı genel topluma göre daha sık görülebildiği için, sindirim yakınmaları, demir eksikliği veya açıklanamayan kilo değişimi olanlarda çölyak açısından değerlendirme yapılması uygun olabilir.

Glutensiz beslenmeyle ilgili çalışmalar küçüktür ve sonuçları farklıdır. 34 kadının izlendiği bir pilot çalışmada (Krysiak ve ark., 2019) 6 aylık glutensiz beslenme tiroid antikorlarında azalma ile ilişkili bulunmuştur. Buna karşın kanıtları değerlendiren bir özet, glutensiz beslenmenin otoimmün tiroid hastalığında yakınmaları azalttığını gösteren yeterli kanıt olmadığını belirtmektedir (American Family Physician, 2023). Bu nedenle gluten veya süt ürünlerini bırakma kararı kişinin yakınmalarına ve tetkiklerine göre verilmelidir.

Haşimato’da hangi besinler tercih edilebilir?

Bu beslenme yaklaşımında yalnızca belirli gıdaların çıkarılması değil, onların yerine besin değeri yüksek ve dengeli seçeneklerin konulması da önem taşır. Brezilya fındığı, kabak çekirdeği, balık, hindi, yumurta, mantar ve ıspanak gibi besinlere, çinko ve selenyum başta olmak üzere farklı mikrobesinlerin alımını desteklemek amacıyla yer verilebilir. Besin çeşitliliği korunmalı; yeterli protein, sağlıklı yağ ve lif alımı gözetilmelidir.

• Brezilya fındığı: Selenyum içeriği çok yüksektir; günde 1–2 adet yeterlidir, fazlası selenyum fazlalığına yol açabilir.
• Balık, yumurta, hindi: Protein, selenyum ve D vitamini kaynağıdır.
• Kabak çekirdeği: Çinko kaynağıdır.
• Sebze, meyve, zeytinyağı: Lif ve antioksidan alımını destekler.

Selenyum, D vitamini ve iyot: takviye gerekir mi?

Gerekli durumlarda, kişinin beslenme durumu ve tetkik sonuçları değerlendirilerek doktor kontrolünde gıda takviyeleri kullanılabilir. Amaç, gereksiz ve yüksek doz takviye kullanmak değil, saptanan eksiklikleri uygun şekilde tamamlamaktır. Beslenme düzeni de kişinin belirtileri, toleransı ve takip sonuçlarına göre yeniden değerlendirilmelidir.

Randomize çalışmaları derleyen güncel bir meta-analizde (Huwiler ve ark., Thyroid 2024) günde 80–400 mikrogram selenyum takviyesi, tiroid hormonu kullanmayan Haşimato hastalarında TSH’de hafif düşüş ve tiroid peroksidaz antikorlarında (anti-TPO) azalma ile ilişkili bulunmuş; çalışılan dozlarda yan etki farkı görülmemiştir. Yine de selenyumun uzun süre ve yüksek dozda kullanımı zararlı olabileceğinden, takviye kararı hekimle verilmelidir.

D vitamini düzeyi düşük olanlarda eksikliğin tamamlanması önerilir. İyot ise tiroid için gerekli olmakla birlikte, Haşimato’da yosun (kelp) ve yüksek iyot içeren takviyelerle aşırı alımından kaçınılmalıdır.

Tiroid ilacı kullananlar beslenmede neye dikkat etmeli?

Levotiroksin genellikle sabah aç karnına, kahvaltıdan yaklaşık 30–60 dakika önce alınır. Kalsiyum ve demir takviyeleri ilacın emilimini azaltabildiği için bu takviyeler ilaçla birkaç saat arayla kullanılmalıdır. Beslenmede büyük bir değişiklik yapıldığında (örneğin glutensiz beslenmeye geçildiğinde) tiroid testleri hekim önerisiyle kontrol edilmelidir.

Lazer tedavisi alanlar için beslenme

Bu yazı Haşimato’da genel beslenme yaklaşımını anlatır. Tiroid lazer tedavisi (fotobiyomodülasyon) sonrasında kişiye özgü beslenme ve mikrobesin desteği için Hashimoto’da lazer tedavisi ve beslenme yazımıza, tedavinin kendisi için Hashimoto tiroid lazer tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.