Sağlığın Geleceği İlaçta mı, Sofranızda mı?

Eczane rafı ile sofra arasında

Bugün birçok insan sağlığını eczane rafında arıyor. Kilo için bir iğne, şeker için bir tablet, kolesterol için bir kapsül daha. Tıp gerçekten büyük bir yol aldı; bir zamanlar çaresiz kaldığımız hastalıkları artık yönetebiliyoruz. Ama bu başarının gölgesinde sessiz bir soru büyüyor: Bizi hasta eden şeyi her gün üç kez masaya koyup, iyileşmeyi yalnızca ilaca mı bırakıyoruz?

Bu yazı bir ilaç karşıtlığı değil. Bir hekim olarak ilacın hayat kurtardığı anı her gün görüyorum. Bu yazı, ilacın başlaması gereken yerle sofranın bittiği yer arasındaki mesafe üzerine bir düşünce.

“İnsan ne yerse odur”

Alman filozof Ludwig Feuerbach’ın ünlü cümlesi, ilk bakışta basit bir beslenme tavsiyesi gibi görünür. Oysa daha derin bir şey söyler: Beden, her gün yeniden kurulan bir yapıdır ve bu yapının tuğlaları tabağımızdan gelir. Hücrelerimiz yenilenirken kullandığı malzemeyi biz seçeriz. Bu açıdan sofra, sağlığın her gün yeniden yazıldığı bir masadır.

Antik düşünce bunu çoktan sezmişti. Hipokrat’a atfedilen “Besin ilacın olsun” sözü tarihsel olarak tartışmalı olsa da, Hipokrat okulunun sağlığı bir denge, hastalığı ise bu dengenin bozulması olarak gördüğü kesindir. Epikuros ise mutluluğu aşırı hazda değil, sürdürülebilir bir ölçüde bulur: Az ama iyi olanı yemek, aceleyle değil dostlarla yemek. Bugün “Akdeniz tipi beslenme” dediğimiz şey, aslında bu eski bilgeliğin bilimsel dile çevrilmiş halidir.

Sofranın bir üçüncü boyutu daha var: zaman. Ayakta, ekranın başında, beş dakikada yenen bir öğün ile oturarak, konuşarak, tadına vararak yenen bir öğün aynı kaloriyi taşısa bile aynı şey değildir. Tokluk hissinin beyne ulaşması zaman alır. Acele eden mide, ne zaman doyduğunu öğrenemez. Belki de modern çağın en büyük beslenme sorunu ne yediğimiz kadar, nasıl ve ne hızda yediğimizdir.

İlaç ve tabak: karşıt değil, sıralı

O halde soru “ilaç mı, sofra mı?” değil, “hangisi önce?” olmalı. İlaç, kurulmuş bir dengenin bozulduğu yerde devreye giren bir onarıcıdır. Sofra ise o dengeyi her gün kuran ustadır. Onarıcıya ihtiyaç duyduğumuzda onu baş tâcı etmeliyiz; ama ustayı işten çıkarıp her şeyi onarıcıya bıraktığımızda, ev hiç bitmeyen bir tamire dönüşür.

Bugün kilo yönetiminde kullanılan ilaçları veya mide balonu gibi yöntemleri de bu gözle görmek gerekir. Bu yöntemler iştahı yatıştırır, zaman kazandırır, bir kapı aralar. Ama o kapıdan içeri girip yeni bir sofra kurmak yine kişinin kendisine kalır. Tedavi bittiğinde tabak değişmediyse, kilo da eski yerine dönme eğilimindedir. Kalıcı olan, ilaçla kazanılan zamanın sofraya yatırılmasıdır.

Sonuç: Gelecek, ikisinin buluştuğu yerde

Sağlığın geleceği yalnızca laboratuvarda üretilen bir molekülde değil; mutfakta, pazarda, aile sofrasında verilen küçük kararlarda yazılıyor. Tabak yarısı sebzeyle dolu bir öğün, şekersiz bir bardak çay, ekransız yirmi dakikalık bir akşam yemeği… Bunlar reçeteye yazılmaz, ama çoğu reçeteden daha uzun süre etki eder.

Belki de şöyle demek en doğrusu: İlaç hastalığın cevabıdır, sofra ise sağlığın sorusu. Ve her gün, üç kez, o soruyu yeniden yanıtlama fırsatımız var.